[.:Az@m:. مشاهده پروفایل جستجو ارسال های کاربر جستجوی موضوعات کاربر ارسال پیام ارسال ایمیل]

معماری آرامگاه بوعلی ، تجسم حکمت سینوی



گفتگو با مهندس هوشنگ سیحون / توکل دارائی

آرامگاه حجت الحق، بوعلی‌سینا که به مناسبت هزارمین سال تولد شیخ در سال 1330 به بهره‌برداری رسید؛ نگین معماری ایرانی و اسلامی معاصر است.
بی اغراق استاد مهندس هوشنگ سیحون در ابتکاری ماندگار، شاهکاری ارایه کرده‌است که در تارک هنر معماری ایران می‌درخشد.
استاد سیحون که اینک 89 ساله و مقیم کانادا است در گفت و گو با روابط عمومی و امور بین‌الملل بنیاد بوعلی سینا با تشریح نحوه ساخت و حس و حال معنوی و آشنایی‌اش با دانش و حکمت سینوی، این اثر را نه تنها در ایران بلکه در جهان به علت دارا بودن ویژگی تناسب بسیار نزدیک کالبد معماری با اندیشه و فکر صاحب یادمان، منحصر به فرد می‌داند.
او در این گفت و گوی تلفنی یک ساعته با عشق و علاقه‌ای وصف ناپذیر، هنوز با خاطرات 6 دهه پیش خود در زمان ساخت این بنای باشکوه زندگی می‌کند.
این گفت و گو به همه کسانی که دل در گرو آبادانی و توسعه ایران عزیز و گرامیداشت بزرگان علم و دانش و میراث کهن دارند، تقدیم می‌شود. توکل دارائی

جناب سیحون هر کس به بنای آرامگاه بوعلی نگاه می‌کند و این شکوه و عظمت را از نزدیک می‌بیند، متوجه می‌شود فارغ از ویژگی‌های منحصر به فرد معماری و دست مریزاد به طراح و معمار و سازنده آن، احساس می‌کند رابطه‌ای قلبی و نزدیک بین طراح آن با جناب شیخ‌الرئیس وجود داشته‌است. جنابعالی ابن سینا را چقدر می‌شناختید؟ و برای رسیدن به هدف ارایه نهایی طرحی به این عظمت و بزرگی و ارتباط معماری با دانشو عظمت این دانشمند و فیلسوف جهانی، چه مطالعاتی داشتید و چگونه به طرح نهایی رسیدید؟

بنده وقتی که قرار شد این کار را انجام دهم و طرح و نقشه‌اش را آماده کنم به فکرم رسید که من نمی‌خواهم مقبره بسازم . مقبره در ایران زیاد است و زیاد ساخته‌اند ولی من می‌خواستم کاری را انجام دهم که کسی تاکنون نکرده بود، نه در ایران و نه حتی در خارج از ایران.
بنابراین با توجه به امکاناتمان در طراحی و عوامل معماری از یک طرف و از طرف دیگر از طریق نمادهای عددی یعنی سمبل رقمی، با این 2 فاکتور، کاری را انجام بدهم که در حقیقت شخصیت آن کسی که در آنجا مدفون بود، این مجسم شود. به جای این که قبر بسازم، من می‌خواستم تجسم وجود آن شخصیت را از طریق معماری و عدد نشان دهم.
در بقیه بناها و کارهایی که انجام دادم، از جمله آرامگاه خیام، نادرشاه و کمال‌الملک نیز این گونه رفتار کردم. برای رسیدن به هدف مورد نظر، آمدم و قبل از فکر کردن به چگونگی طرح و نقشه معماری و قبل از هر حرفی، نشستم به دقت، تاریخچه زندگی و کارهای بوعلی‌‌سینا را مطالعه کردم. این‌که چه کاره بوده؟ کجاها رفته؟ چه کارها کرده و ... ؟
با کمال تأسف، برخورد می‌کردم که در فرهنگ لغت ‌های خارجی ایشان (بوعلی‌سینا) را یک دانشمند عرب معرفی کرده‌اند که خیلی خیلی به من برخورد، چون بنده خیلی خیلی به ایران وابستگی و علاقه دارم، به من برخورد چیزی که مربوط به ایران است حالا می‌خواهد دانشمند باشد، یک فن باشد یا می‌خواهد یک درخت باشد؛ این را یک کس دیگری به نام جای دیگری معرفی کند ناراحت می‌شوم.
همان موقع که من برنده مسابقه طراحی آرامگاه بوعلی شدم و بعد هم شاگرد اول معماری شدم از طرف د-و-ل-ت فرانسه دعوت شدم که بروم آنجا برای تکمیل مطالعات.
آن‌جا و در فرانسه برای این‌که این دانشمند در دیکشنری فرانسه، عرب معرفی شده‌بود، به انجمن آثار و مفاخر نامه نوشتم و وقتی هم که به ایران برگشتم با انجمن آثار ملی تماس داشتم.

آیا قبل از این‌که طراحی آرامگاه به شما سپرده شود هم این حساسیت‌ها را نسبت به مفاخر و بزرگان داشتید؟
با توجه به حساسیت بنده، با پی‌گیری و اعتراض، بوعلی سینا در دیکشنری فرانسه از عربیت خارج شد و این برای بنده هم جالب و هم شوق‌انگیز بود.
و اما پروژه؛ من برای اینکه بوعلی را مجسم کنم آمدم و فکر کردم که پایه و اساس این بنا را روی فرم مربع هندسی قرار دهم. مربع یکی از زیباترین، خالصترین و ناب‌ترین شکل‌های هندسی در هندسه و معماری است.
اگر دقت کرده باشید نقشه و اساس مجموعه تخت جمشید که متشکل از چند کاخ است از جمله کاخ آپادانا، کاخ صدستون، کاخ‌های دیگر، مربع است. اگر این تخت جمشید را جلوی خود بگذارید می‌بینید که جز فرم مربع چیز دیگری نیست بنابراین این مربع یک جنبه تاریخی فوق‌العاده هم برای ما دارد. علاوه بر این بر اساس آن چه لئوناردو داوینچی طراحی کرده که یک انسان متعارف بین‌المللی که دست‌ها و پاهایش را بازکرده و یک مربع جایگزین شده است، یک مربع می‌تواند سمبل خود انسان هم باشد. بنابراین من آمدم وگفتم که تمام اصول و پایه و اساس این نقشه روی مربع باید باشد.
کما این که چه در پلان و چه در نما می‌بینید که خود آرامگاه در یک سالن 100 درصد مربع قرار گرفته است.
از طرف دیگر تاثیر‌پذیریی ایران از فلسفه یونان نیز در طرح آرامگاه مورد توجه قرار گرفت می‌گویند که پایه‌های فلسفه ایران روی یونان قرار گرفته است. وقتی به این مطلب توجه می‌کنیم، ما می‌بینیم که بر اساس آن‌چه دانشمندان بزرگ یونان مثل افلاطون و ارسطو می‌گویند و یا گفته که شکل مربع را ناب‌ترین شکل هندسی می‌داند و یک شکل دیگر هم هست همین حالت و مشخصات را دارد و آن شکل دایره است.
مربع و دایره، 2 شکل ناب هندسی هستند که اگر این 2 را با هم تلفیق کنید دیگر نورٌ علی نور می‌شود. بنابراین آمدم خود سنگ قبر بوعلی‌را که کاملاً مربع است در یک محیط دایره شکل که پله می‌خورد جای دادم که مربع در داخل دایره قرار گرفته باشد. در نمای کلی ساختمان آمدم و ایوان جلو را تا نوک برج در یک مربع قرار دادم. اندازه و طول ایوان را از کف زمین تا نوک برج هر دو در یک مربع قرار دادیم. اگر از کف زمین اندازه بگیرید تا نوک برج مخروطی شکل 28/5

متر است، و بعد هم، اگر طول این ایوان را یعنی کل آرامگاه بوعلی در یک مربع قرار گرفته است. این توضیحات را به طور کامل در کتابی که به زبان انگلیسی در کانادا چاپ شده با نام نیم‌قرن آثار معماری و نقاشی سیحون به طور مفصل ذکر کرده‌ام که قسمت مربوط به ابن سینای این کتاب بسیار مفصل است.
آیا 28/5 متر عدد خاصی بوده که استفاده کرده‌اید؟
نخیر، موضوع تناسبات طلایی عالم معماری، همیشه مطرح بوده است. و هست. تناسبات طلایی چگونه به وجود می‌آید؟ این گونه است که اگر ما قطر یک مربع را که اساس آن تناسب است، به عنوان یک ضلع بگیریم و بخواهیم با ضلع مستطیل بسازیم، این مستطیل اولین تناسب طلایی است. یعنی قطر مربع را از یک طرف گرفته، و با ضلع خود مربع می‌شود یک مستطیل؛ که این اولین مستطیل تناسب طلایی است، اگر در همین مستطیل ، قطرش را گرفته و با ضلع مربع یک مستطیل بسازیم می‌شود دومین مستطیل طلایی و سوم و چهارم نیز به همین ترتیب. که می‌شود تناسب یک بر دو که خیلی در ایران مرسوم بوده است. در آرامگاه بوعلی؛ می‌بینیم که 2 تا مستطیل تناسب طلایی را در فضا رسم می‌کنیم، به پله دست راست برمی‌خوریم که افراد را به سمت بالا هدایت می‌کند و از سمت چپ یک نیم مربع به فاصله بین محور برج به طرف زمین تا آن پلکان دست راست وجود دارد که همه آن طبق تناسب طلایی طرح‌ریزی شده است.
این را شاید خیلی‌ها ندانند که در کتاب مذکور آمده است.
این از یک جهت، از جهت دیگر این که در پایین، یعنی طرح ایوان 10 ستونی و همچنین مشخصات و اجزا دیگری که با هم ترکیب شده‌اند، اینها تداعی معماری یونان قدیم را تداعی می‌کنند البته از آن معماری کپی نشده‌است ولی تداعی کننده آن معماری است.
این برای پایین بود. برای بالا هم برج 12 ترک دارد که آن برج گنبد قابوس‌بن وشمگیر در گرگان را تداعی می‌کند. می‌دانیم که قابوس هم عصر شیخ‌الرئیس بوده است و بنایی است که ماندگار شده و مربوط به زمان خود بوعلی‌سینا است و گفته می‌شود شیخ آن را دیده‌است.
هم‌چنین چون گفته می‌شد که فلسفه اساس دانش‌های بوعلی‌سینا است و هم‌چنین فلسفه ایران مبتنی بر فلسفه یونان و بر هم تاثیر گذاشته‌اند، پس معماری ایران، برج گنبد قابوس و معماری یونان در این طرح مد نظر قرار گرفت. یعنی معماری ایرانی و گنبد‌ روی اساسی فلسفه یونان قرار گرفته است. اما راجع به اعداد اگر بخواهیم بگوییم، 10 ستون پایین، هر کدام نشانه یک قرن است. یکی این که چون هزاره بوعلی را خواستند جشن بگیرند و این نمایشگر این هزاره است. دوم؛ برج بالاست. گنبد قابوس 10 ترک ولی برج آرامگاه بوعلی 12 ترک دارد. چون بوعلی را به عنوان دانشمند 12 دانشی می‌شناسند و در 12 علم دانشمند بوده است بنابراین در این طرح 12 ترک در نظر گرفته شد و این 12 ترک نیز از نظر عددی بیانگر شخصیت بوعلی‌سینا است.
چه در نما، چه در نقشه، هر جا به این آرامگاه نگاه کنیم می‌بینیم که به دفعات مربع تکرار شده و مربع شخص خود بوعلی است از نظر یک انسان کامل و بی‌نقص؛ این یکی از مسائل است که مدنظر من بوده است.
استاد، شما در ایامی که این شاهکار را خلق می‌کردید، قبل از اینکه پلان‌ها را روی کاغذ بکشید یا قبل از اجرا؛ فلسفه بوعلی را می‌شناختید؟
من تمام داستان و حکایت و زندگی بوعلی‌سینا را مطالعه کرده بودم، چه زمانی که در ایران بودم و چه در فرانسه؛ به تمام مسائل توجه کردم و آرامگاه را ساختم، چون بوعلی را می‌خواستم نمایش دهم.